Geopend

(foto Kees Elzinga)

Met een geslaagde openingsact is gisteren onze expositie 'Poste Restante' geopend, satelliet van fotomanifestatie Noorderlicht. Burgemeester Dick Stellingwerf van Lemsterland koos uit mijn serie 'Jouw verhaal' zes foto's en vertelde erbij waarom.

Hij begon met een foto van een kat, omdat net een van zijn katten was verongelukt en dat deed hem wat. Daarna een foto van de Noorderbegraafplaats, met zonnestralen. Een link met de dood, maar ook met een mooie plek. 'Père Lachaise in Parijs is ook zo'n mooie begraafplaats.' Wat hem bracht naar de koepel van het Grand Palais in Parijs: de architectuur uit die periode en zijn liefde voor architect Eiffel.

Van Eiffel en de smeedijzeren bouwstijl was het voor hem een kleine stap naar een gietijzeren tuinhek, waar het zonlicht mooi doorheen valt. Die tuin deed hem denken aan de gekleurde huizen in Bulgarije, waar hij geregeld komt en waar ook een brug van Eiffel te zien is. In Bulgarije zijn veel huizen gekleurd, als die op de foto die hij als vijfde koos. En tot slot hing hij er een foto van het strand bij, waarin het zand ook bijna een soort bouwwerk vertoont.

Met het voltooien van de serie verklaarde Stellingswerf de expositie voor geopend. Behalve deze serie is ook 'Couples' van mij te zien. Plus werk van Marijke van Ruiten, Titeke Postma, Dolph Kessler, Bas Jongerius, Linus Harms en Josée Algra. Tot en met 7 oktober nog te bekijken bij INART, Nieuwburen 10-12 in Lemmer, elke vr t/m zo, 11-17 uur.

Jouw verhaal

Wat valt die rode badmuts op in dit verder groenige beeld. Iets voor een reeks met rode accenten? Of heeft deze zwemmer meer met water? Misschien heb je heel andere associaties bij dit beeld. Maakt hij straks deel uit van jouw verhaal?

Tijdens de expositie 'Poste Restante' bij INART in het oude postkantoor van Lemmer kun je zelf je fotoserie samenstellen. Ik selecteerde 162 foto's en exposeer die op een groot magnetisch bord. Kies zelf zes beelden die je bij elkaar vindt passen: qua kleur, qua thema, of omdat ze samen een verhaal vertellen. Laat je fantasie de vrije loop, begin gewoon met één foto en kijk welke andere daar op volgt.

Ik ben benieuwd naar de resultaten. Kom langs in Lemmer, leef je uit en fotografeer je eigen serie voor mij. Deze verzamelde reeksen stel ik dan op een ander moment weer ten toon. Uiteraard laat ik seriemakers weten waar.

'Poste Restante' is een expositie in het kader van de fotomanifestatie Noorderlicht 2012. Het oude postkantoor is een galerie die wordt beheerd door kunstenaarscollectief INART. Aan de expositie doen ook Marijke van Ruiten, Titeke Postma, Dolph Kessler, Bas Jongerius, Linus Harms en Josée Algra mee.

De expositie wordt geopend op zaterdag 1 september om 14 uur. Daarna is hij steeds geopend van vrijdag tot en met zondag van 11 tot 17 uur. Tot en met 7 oktober.

Titelstrijd

Gisteravond bijna voltallig vergaderd met De Friese Camera. Dolph Kessler, Marijke van Ruiten, Linus Harms, Titeke Postma en ondergetekende waren aanwezig. Alleen Bas Jongerius ontbrak.

De energiemeter liep hoog op bij het maken van plannen voor de expositie in Lemmer, tijdens Noorderlicht dit jaar. Galerie INART biedt ons een grote ruimte, dus we kunnen groot uitpakken. Met groot werk, of met meer dan één werk per persoon.

De titel leidde alleen al tot een rijtje van meer dan vijftien suggesties. Daar zullen er nog wel de nodige bij komen, voor we een definitieve keuze maken. En dan hebben we het nog niet over de plannen voor series, verzamelingen of losse foto's.

Van wat er nu aan voorstellen op de voorlopige lijst staat, zal wel het nodige afvallen. Bovendien hebben we nog tijd om nieuw werk te maken. Ik hoop daar in elk geval de nodige energie in te steken. Als we Noorderlicht voor 31 mei maar laten weten wat er in het programmaboekje moet komen te staan. Of bovenstaande foto daarbij zit, valt te bezien.

Zelfportret

Afgelopen zaterdag bezocht ik met Bas Jongerius, Dolph Kessler en Linus Harms de galerie INART in Lemmer. In het voormalig postkantoor mag het kunstenaarscollectief INART exposities en andere culturele activiteiten organiseren, en dat doet de groep met elan. Zaterdag werd een expositie geopend, met didgeridoomuziek en drankjes.

Wij waren er ook om de galerie in ons op te nemen. In september en oktober exposeert De Friese Camera hier, tijdens Noorderlicht. We hebben al de nodige ideeën, en dat leidde ertoe dat ik vandaag mijn archieven heb doorgespit. Wat heb ik nog liggen dat eigenlijk nooit ergens in paste, maar wat ik wel eens tentoon wil stellen?

Genoeg, en ik kwam ook dit zelfportret tegen. Een nichtje van de foto op mijn website. En verder nog veel meer kleurrijke, intrigerende, boeiende en bijzondere beelden die ik nooit kon gebruiken. Ik zoek nu wat bij elkaar past, denk aan een soort mozaïek. Maar eens aan de groep voorleggen, als ook Titeke Postma en Marijke van Ruiten er weer bij zijn.

Geheimzinnig

Een geheimzinnige plek, bij een 'geheimzinnig' bericht. Samen met Marijke van Ruiten en Titeke Postma heb ik een plan gesmeed voor een 'community art' project in de wijk Oldegalileën/Bloemenbuurt. Uiteraard met fotografie als insteek, en met een leuk evenement als uitkomst. Alle plannen moesten maandag 16 januari bij de gemeente binnen zijn, en dus hebben we het toen ingeleverd.

In elk geval kregen we er zelf tijdens het plannen maken helemaal energie van. Hopelijk raken de bewoners straks net zo enthousiast als wij. Natuurlijk is het afwachten hoe het oordeel luidt. Maar we geloven in onze eigen kracht en denken we dat we zeker mensen zover zullen krijgen dat ze meedoen. Nu eerst de jury!

Uitbreiding

De Friese Camera is uitgebreid. Het groepje fotografen dat elkaar met een zekere regelmaat treft om van gedachten te wisselen over fotografie in het algemeen en elkaars werk in het bijzonder was gisteren weer bijeen. Dit keer waren van de partij: Dolph Kessler, Linus Harms, Titeke Postma en ondergetekende. Marijke van Ruiten moest verstek laten gaan.

Vijf is een mooi aantal: niet te veel, niet te weinig. Op een avond hebben we voldoende tijd om van ieder van ons iets te bespreken, mocht het voorkomen dat iedereen iets meeneemt. Ik kon de twee nieuwkomers mijn foto's van Cambuur laten zien. Weliswaar is de serie inmiddels al weer behoorlijk gegroeid, maar ze kregen zo toch een indruk. Onze conclusie: opmaak wordt nu belangrijk, mogelijk ook bij de selectie van de foto's. Het is zaak een goed concept te vinden en wel snel...

De Friese Camera

Feedback, intervisie, praatgroep... Het is maar hoe je het noemt, maar afgelopen donderdag is voor het eerst ons nieuwe clubje bij elkaar geweest. Dolph Kessler, Marijke van Ruiten en ik. Helaas moest Titeke Postma dit keer verstek laten gaan, maar dat maakt ze vast de volgende keer goed.

Marijke, Dolph en ik zijn fotografen die graag aan langer lopende projecten werken. Maar soms is dat eenzaam en heb je behoefte aan commentaar van anderen. We besloten de koppen bij elkaar te steken en te zien hoe we elkaar tot steun kunnen zijn met commentaar, tips e.d. We bespraken dit keer van elk van ons het nodige werk.

Van mij kwamen foto's uit mijn serie over de achterban van Cambuur (waaruit bovenstaande foto) aan de orde. Mijn twee collega's drukten me op het hart wel streng te zijn in de selectie. Aanvullende foto's van het stadion, Cambuurspullen en dergelijke juichten ze toe. Kort gezegd: ik ben op de goede weg.

Marijke is dat ook, maar haar weg is lang. Ze begon een paar jaar geleden foto's te maken van plekken waar asielzoekerscentra hadden gestaan. Daarna maakte ze een serie over de laatste bewoners van het azc in Dokkum (ik schreef daar een artikel over in de Leeuwarder Courant en zo leerden we elkaar kennen). Die bewoners volgt ze nog. Twee van hen komen uit Irak, zijn bevriend geraakt en hebben inmiddels als illegalen een woning betrokken. Over hen ging een tweede serie.

Veel vluchtroutes lopen via Istanbul, leerde Marijke, en dus was ze daar net wezen kijken. Een hachelijke onderneming, want niet iedereen vindt het leuk dat daar nieuwsgierige fotografen komen rondneuzen. Al met al heeft ze van haar beelden nog niet veel gepubliceerd, het moet een boek opleveren. Maar dat kan altijd wel, vonden wij. 'Probeer vooral je verhaal in hapklare 'brokjes' te presenteren. Zo trek je de aandacht en wordt het 'jouw' onderwerp. Vergelijk het met Rob Hornstra en het Sochi Project. Leg er een claim op, eis je deskundigheid op', was ons advies.

Dolph was net terug van een (groeps)vakantie in Mali. 'Je komt er geregeld groepen kinderen tegen', vertelde hij. Hij wilde hen niet als groep, maar als individu portretteren en ging aan de slag. Maar omdat het fotograferen moest gebeuren op het moment dat hij (toevallig) ergens passeerde, waren het licht en de omstandigheden niet overal gelijk. Dat maakte dat sommige foto's uit de serie vielen.

Onze tips: kies het licht dat je het mooist vind en zorg dat je op dat tijdstip van de dag je portretten schiet. Zorg voor een rustige achtergrond, zodat vooral de hoofden niet 'aan bomen of iets anders vastzitten'. Houd vast aan een bepaalde uitsnede, en wissel je toch af, doe dat dan een paar keer op eenzelfde manier. Anders zit je met een eenling in je serie en die valt uit de toon. Drie mediumshots tussen allemaal totalen bijvoorbeeld, kan dan weer wel.

Dat en nog meer kwam ter sprake. Pas na middernacht doekten we op. Een volgende afspraak staat gepland, plus de toezegging dat een van ons ook de anderen mag oproepen voor een sessie die volledig aan hem of haar gewijd is, in geval van deadlines. Eigenlijk moesten we ook een naam hebben, bedachten we. En op voorstel van Dolph werd dat 'De Friese Camera'. U hoort nog van ons!

Daklozenkrant 3

(foto Tom van Limpt)

Een tijdje terug kreeg ik een mail van fotograaf Tom van Limpt uit Breda. Hij had gelezen over de krant 'Geen rozen zonder doornen' van Marijke van Ruiten en mij, en vroeg om een exemplaar. Hij heeft belangstelling voor de doelgroep en was benieuwd hoe wij het onderwerp hadden belicht.

Nieuwsgierig naar zijn fotografie bekeek ik zijn website. De serie 'Een tweede blik' viel op, vooral omdat er geen direchte samenhang tussen de portretten leek te zijn. We raakten hierover in gesprek. Het was juist zijn bedoeling dat de kijker onbevangen naar deze mensen keek en dus stond zijn commentaar verstopt onder een icoontje, legde hij uit.

De serie bestaat uit personen over wie vooroordelen bestaan, zoals een hiv-geïnfecteerde, een jonge grootmoeder en een tienervader. Toen ik dat wist, bekeek ik de foto's opnieuw om te zien of ik kon achterhalen wie wie was. 'Je gaat onwillekeurig toch zoeken naar herkenningspunten, mogelijk ingegeven door vooroordelen', mailde ik.

Hij schreef: 'Zelf vind ik het goed om de kijker in het ongewisse te laten. Omdat het anders zo'n 'raad je plaatje' wordt en ik eigenlijk niet toe wil geven aan die zucht naar duidelijkheid. Ik denk dat het project langer in je hoofd blijft werken en meer impact heeft als je het niet vertelt. Dat zal sommige mensen frustreren of ergeren maar dat zegt meer over de kijker, vind ik zelf.'

'Het is niet mijn bedoeling om met mijn vingertje te wijzen, maar de toeschouwer een spiegel voorhouden vind ik wel interessant', besloot hij. Al heeft hij die bedoeling niet, het kan toch dat effect hebben. De toeschouwer voelt zich door de benadering misschien ongemakkelijk. Maar dat vind ik dan weer interessant.

Niet lachen

(foto Dolph Kessler)

Fotografie was in de tijd van Roelof Lammers (1853-1910) handwerk van de lange adem. Een geportretteerde moest soms minuten stil zitten, om de foto te laten slagen. Glimlachen was er daarom niet bij. Pas door de ontdekking van de ‘photographie instantanée' (1881) met zilverbromideplaten waren kortere sluitertijden mogelijk. Ook de flitslamp bood soelaas.

Lammers was een van de eerste fotografen in Friesland. Al in 1871 – als zeventienjarige – had hij een eigen fotoatelier in Drachten. Publiek kan in Museum Smallingerland zijn werk vergelijken met dat van een nieuwe generatie Friese fotografen.

Tryntsje Nauta sluit met haar portretten van kinderen (uit 2006) nog het meest aan bij de traditionele foto's van Lammers. Omdat zij geen flitser gebruikt, moesten de jongeren soms relatief lang stil zitten. Daarom ook hier serieuze gezichten.

Nauta wil in haar kinderportretten laten zien dat kinderen 'jong moeten en oud willen zijn', zoals ze dat verwoordt. In hun pose doen ze soms volwassener aan dan ze zijn, maar je ziet dat ze op het punt staan naar buiten te rennen om verder te spelen.

In haar portretten legt Marije Kuiper meer de nadruk op dat wat haar onderwerp beweegt; hobby of werk. Na een tijd buiten Friesland te hebben gewoond, keerde ze vorig jaar terug in haar geboortedorp Vinkega. Ze zocht naar een afstudeerproject voor de Academie voor Popcultuur waar ze helemaal achter kon staan.

Toen haar bleek dat anderen hun dromen ‘gewoon' in het eigen dorp waarmaakten, besloot ze hen te fotograferen. Gaandeweg boden meer en meer dorpsbewoners een kijkje in hun leven. Zo slaagde Kuiper erin een bijzonder portret van Vinkega te maken en daarmee ook haar eigen weg te vinden in de fotografie.

Dolph Kessler (niet meer zo jong, maar pas een paar jaar actief als fotograaf) laat enkele van zijn foto's uit de serie Art Fairs zien, gemaakt op internationale kunstbeurzen. De toeschouwer wordt even op het verkeerde been gezet door een paar foto's van de Frieze Art Fair. Niet in Friesland, maar in Londen.

Kessler weet momenten te kiezen waarop de galeriehouders, kunstenaars of beursbezoekers een soort toneelstukje lijken te spelen. De relatie die ze daardoor onbedoeld aangaan met de kunst achter hen is soms komisch, soms bijna tragisch.

Ook niet van tragiek gespeend zijn de foto's van Marijke van Ruiten. Haar presentatie wijkt af van die van de anderen. Op een scherm is een kort filmpje te zien. Door de zoeker van haar analoge camera filmde ze een man die op portret gaat. Hij trilt en weet niet goed waar hij moet kijken, in afwachting van de fotograaf.

In de collage van papieren foto's in verschillende groottes gebruikt ze teksten, waarmee ze de kijker 'medeplichtig' maakt in haar honger naar een verhaal. Behalve dat ze laat zien hoe thuislozen in woonvoorziening De Terp wonen, verwoordt ze ook wat ze daarbij ervoer. Ze maakt anderen deelgenoot van haar vooroordelen, beschrijft de pieslucht rond de een en het stilzwijgen van de ander. Dat maakt indruk, al doen taalfouten in haar briefjes daar jammer genoeg afbreuk aan.

De expositie 'Friesland Fotografie Nu' is te zien in Museum Smallingerland in Drachten: t/m 11 feb, di t/m za, 11-17 u, zon- en feestdagen, 13-17 u

Daklozenkrant 2

(foto Marijke van Ruiten)

Het wordt spannend. Vormgever Jelle Post heeft mijn materiaal nu in bezit, bedoeld voor de 'daklozenkrant' die Marijke van Ruiten en ik maken. Marijke heeft haar beelden geschoten, maar is nog niet uitgekeken op de Terp. De komende weken gaat het erom spannen... Of we nog sponsors vinden, of alles op tijd klaar zal zijn en allereerst of Jelle met iets moois komt.

Gisteravond hadden we werkoverleg in Veenwouden. Hoe willen we onze foto's presenteren? Geen praatje bij een plaatje, maar mensen aan het kijken zetten. Hoe willen we onze krant promoten? Niet uitdelen op de Nieuwestad met een bekende Leeuwarder, maar bij verschillende specifieke doelgroepen op het bureau leggen. Bij kamerleden misschien, als het regeerakkoord bekend is. In elk geval proberen we de media te interesseren, die zondag 5 september voor de opening van Noorderlicht in de stad zijn.

Marijke stelde voor om gesigneerde exemplaren met extra print te verkopen om nog wat extra geld te verdienen. Goed plan, alleen moeten we dan bedenken hoe en waar. Internet is geduldig, dus het zal waarschijnlijk via die route gaan. Verder kwamen we er niet helemaal uit of ze nu wel of niet de foto's moet gebruiken die ze gemaakt heeft door de zoeker van haar middenformaat camera. Je ziet er het scherpstelrondje en het raster op. Dat kan afleiden, afstand scheppen en de kijker het gevoel geven naar 'aapjes te kijken'. Aan de andere kant laat het de rol van de fotograaf zien, en zet het aan tot nadenken.

All will be revealed soon.

Daklozenkrant

Nog een paar weken, dan begint in Leeuwarden de fotomanifestatie Noorderlicht. Op twee plaatsen exposeer ik met foto's (het Natuurmuseum Fryslân en croissanterie Vittorio), en daarnaast verschijnen er foto's van me in een eenmalige krant.

Het idee voor deze krant is afkomstig van Marijke van Ruiten, die ik leerde kennen toen ze de Leeuwarder Courant benaderde met haar reportage over het asielzoekerscentrum in Dokkum. Binnenkort maakt ze foto's van De Terp in Leeuwarden, een gebouw dat ook moet sluiten. De laatste bewoners en het pand zijn haar onderwerp.

Nu hebben we het plan om een gezamenlijke uitgave te maken. Ik fotografeer voetballers die het afgelopen seizoen meededen aan de Dutch Homeless Cup. De winnaar van de landelijke competitie mag naar het wereldkampioenschap, dat dit jaar in Rio de Janeiro wordt gehouden. Noch het team van Zienn, noch dat van het Leger des Heils schopte het zover.

Het idee voor deze serie kwam via een andere fotograaf tot stand, Meike Seele. We volgden vorig jaar allebei de Noorderlicht-masterclass van Stuart Franklin en hielden sindsdien contact. Deze Duitse woont en werkt in Zwitserland en was daar afgelopen jaar een soort vaste fotograaf van de landelijke homeless competitie. We maakten plannen voor een gezamenlijke expositie, maar omdat Meike heel druk is met een fotografie-opleiding kwam haar bijdrage in het gedrang. Overigens houdt zij een leuke weblog bij over haar studie.

De komende week moeten Marijke en ik er even hard aan trekken om de financiering voor het project rond te krijgen. We hebben al een paar toezeggingen binnen, maar daar moet wat bij om de begroting sluitend te krijgen.