'De sinne sil ûndergean', maar niet voordat
Sytse Pruiksma kieviten, meeuwen en scholeksters goedenacht heeft gewenst. Met een computer, vogelfluitjes, slag- en snaarinstrumenten voerde hij zaterdagavond soundscape Laaksum op. Soms was het net of de vogels op mijn roep reageerden. Of maakte hij die geluiden ook zelf?
Soundscape Laaksum was een van de slotoptredens in Ekspedysje Laaksum. Onderdeel van de
Moanne fan it Fryske Boek, georganiseerd door
Tresoar en de
Culturele Onderneming. Ik deed onderstaand verslag in de
Leeuwarder Courant:
Drie bussen vol niet-zo-sportieve, maar o zo dappere deelnemers reisden zaterdag naar een hersenschim.
Bij binnenkomst in Tresoar drukt directeur
Bert Looper de aanwezigen op het hart goed te eten van de klaarstaande
broodjes. 'Wy geane ommers op ekspedysje' en dat heeft consequenties. 'U
kunt met geen enkele klacht bij mij terecht.'
Hij voert de spanning nog wat op. 'We weten
ook niet met hoeveel man we terugkomen...' Atte Jongstra doet er een schepje
bovenop. 'U denkt misschien dat Laaksum een dorp is, buurtschap, misschien
niet meer dan een gat in de dijk der oude Zuiderzee. Het is minder dan dat. Dat
hele Laaksum bestaat niet.'
Niemand haakt af. Gesterkt door de klanken van
Ljoubjr nemen zij de eerste hobbel, het wachten op de derde bus. In de andere
twee is proviand aan boord. Het is vooral zaak elkaar niet uit het oog te
verliezen.
Eerste stop: Bolsward. Zelfs degenen met
krukken zijn de ongelijke klinkers de baas. In de Martinuskerk treedt immers Tonnus Oosterhoff op. Dat doet deze winnaar van de P.C. Hooftprijs niet vaak.
Zijn eerste gedicht gaat in galm verloren. Maar
bij een expeditie hoort improvisatie, Oosterhoff beklimt de preekstoel. Hij
klinkt nu veel beter. De zaal klapt. 'Voor de preekstoel wordt niet geklapt,
zei mijn vader altijd', reageert Oosterhoff streng. Om daar vergoelijkend aan toe
te voegen: 'Hij was dominee.'
Sopraan Lucette van den Berg laat zich door de
kerk niet kisten. Zij brengt twee gevoelige jiddische liederen ten gehore. Ook de
Jonge Dichter des Vaderlands, Johanna Hoekstra, is niet voor een kleintje
vervaard. Dyslectisch als ze is heeft ze heel wat ontberingen doorstaan. 'Mijn
leven is een bord tomatensoep met lettervermicelli', dicht ze.
Voor Arjan Hut is in Bolsward de expeditie al
geslaagd. Hij geniet omdat hij 'na de winnaar van de P.C. Hooftprijs en de
Jonge Dichter des Vaderlands' de preekstoel op mag.
Met zijn gedicht over Laaksum herinnert hij
het publiek aan het doel van de tocht. 'In welke bus zit ik ook weer?',
twijfelt de een. 'In drie.' Het dreigt mis te gaan. 'O, op deze staat honderd.'
Toch voltallig arriveert de groep in de
Teatertún van Rijs. Ze valt aan op koffie, thee en wijn, en luistert gelaafd naar
dichter Cornelis van der Wal en popgroep The Black Atlantic. Die vindt dit optreden
leuker dan in 'De wereld draait door'. 'Hier zijn meer mensen.'
Voorwaarts weer. De bussen passeren Laaksum om
nog aan te houden bij It Reade Klif. 'Een illusie', aldus Atte Jongstra, die
verhaalt van de slag bij Warns, die eigenlijk bij Laaksum werd uitgevochten. 'Dus
Laaksum bestaat!'
De doorgaans bescheiden snacktent aldaar houdt
de hongerige horde nauwelijks in bedwang. Bedienend personeel weet de menigte
te splitsen door de helft te kalmeren met broodjes gehaktbal. Anderen krijgen
kalmerende drankjes, waarna steeds dienbladen gebakken vis volgen.
De zon nadert het IJsselmeer en daarmee het
slotstuk van de tocht. Er is nog net tijd voor het complete Friestalige poëzie-oeuvre
van Atte Jongstra, dat op 'ien feltsje' past. en voor de Laaksum-soundscape
van Sytse Pruiksma. Zijn ijle klanken bootsen het water en de vogels na, zo
natuurlijk dat die antwoorden.
'De sinne sil ûndergean', zingen Lucette van
den Berg en Abe Bonnema. En zo is het. Nadat Bonnema de reis heeft afgesloten
met 'It marke' wil niemand terug. Op expeditie gaan roept de wildeman (m/v) in
ieder op. Looper verwoordt de gevoelens. 'Litte wy ús siik melde, ús banen
opsizze en gewoan hjir bliuwe.' Even lijkt het of hij voor de terugreis aan
twee bussen genoeg heeft.
