Complexe collages

In haar atelier heeft Trijnie van der Wal (75) zich de afgelopen maanden uitgesloofd om op tijd haar expositie in het Fries Museum af te krijgen. Ze maakte meterslange en -hoge collages, die ze vervolgens fotografeerde, liet printen in zwartwit en weer inkleurde.

Het Fries Museum had al een van deze werken in zijn bezit: The rural view of Sara Lee. Hierin richt Van der Wal haar blik op de omgeving van haar huidige woonplaats Joure. Ook de zetel van koffiebrander Douwe Egberts, tegenwoordig onderdeel van Sara Lee.

Het viel haar op dat hondenbezitters van nu gekleed gaan in een zelfde soort kleding en dat ze op een bijzondere manier met hun dieren omgaan. Heel anders dan haar vader vroeger, die broodjager was. Zijn hond liep altijd los en was soms een paar dagen de hort op. In haar zeer complexe werken zet ze beide groepen door elkaar heen, het is aan de kijker de tegenstellingen te analyseren. Heit komt er ook in voor.

De expositie die nu in het Fries Museum te zien is, laat nieuwe aanwinsten van het museum zien, een viertal andere collage-schilderijen. Oud-conserator Rudy Hodel kwam speciaal bij de opening om een woordje te spreken. Hij plaatste Van der Wal tussen de dadaïst Kurt Switters en de hedendaagse Thomas Hirschhorn. 'Zij verbindt de 20ste- met de 21-ste-eeuwse kunst.'

Meer hierover vrijdag 22 juli in Freed, de cultuurbijlage van de Leeuwarder Courant.

Indigo

Dit weekeinde opent het Fries Museum een expositie over het werk van Claudy Jongstra uit Spannum. Ze verwierf bekendheid met bijzondere wandtapijten, maar maakt inmiddels ook ander ruimtelijk werk. Zoals dit Metaphoric Indigo, dat ze speciaal voor deze expositie maakte.

Indigo is niet alleen een bijzondere kleur, maar ook aan de natuurlijke verfstof valt moeilijk te komen. Biologisch-dynamisch akkerbouwbedrijf Gerbranda State in Pietersbierum heeft voor Jongstra speciaal planten verbouwd, waaruit ze haar eigen indigo kon winnen. Dat is te zien in het Fries Museum, en ze vertelt erover in mijn verhaal, dat vandaag in de cultuurbijlage Freed van de Leeuwarder Courant staat.

Bij dat verhaal deze foto, waarin vooral de schaal van het werk opvalt. Het verhuist hierna naar Medisch Centrum Leeuwarden. 'Dit soort samenwerkingen is heel bijzonder', benadrukte Jongstra. Voorop de bijlage een ander portret van haar 'in' dit werk.

Dorp van wisselende samenstelling

(foto Cyril Marcilhacy)

Tot en met 26 oktober was op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. Dit was de laatste aflevering van mijn serie voor de Leeuwarder Courant waarin ik een keuze maakte uit het grote aanbod: The village van Cyril Marcilhacy, die te zien was in het Fries Museum.

Wie de serie The village bekijkt, belandt in een vrij donkere wereld, waarvan de bewoners zwervers of verschoppelingen lijken te zijn. En misschien zijn ze dat ook. Maar de serie heeft juist een positieve boodschap.

De Franse fotograaf Cyril Marcilhacy legt het leven vast van een groep daklozen die onderdak krijgt van de Franse ex-biker, ex-dakloze en ex-gevangene Brann du Senon. Twee jaar geleden gooide hij zijn leven om en ontpopte zich tot activist. Hij kocht een stuk grond in het bos van Fontainbleau en twintig oude caravans, waar hij daklozen eten en onderdak biedt.

Er gelden een aantal regels: geen verslavingen en iedereen werkt mee. Bij het voeren van de dieren zoals varkens en kippen, bij het water halen in een van de nabije bronnen, het uitvoeren van reparaties of het ophalen van donaties van supermarkten in de buurt. Eens per maand delen de mannen soep uit aan daklozen in de steden en geven daar voorlichting.

De samenstelling van het dorp wisselt voortdurend. Niet iedereen kan wennen aan het groepsleven. Soms wonen er maar drie of vier personen, soms wel vijftien, aldus Marcilhacy op zijn website.

Cyril Marcilhacy studeerde financiële economie en werkte twee jaar op een accountantskantoor voordat hij een cursus fotojournalistiek volgde. Hij werkt nu als freelance fotograaf. Sinds augustus 2013 leeft hij elke maand een week lang in het caravandorp. Zelfs als het dorp de levens van tienduizenden daklozen in Frankrijk niet verandert, laat het volgens hem in ieder geval zien dat er met weinig middelen toch het nodige kan worden bereikt.

Werken langs de afgrond

(Black.Light Project)

Tot en met 26 oktober was op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. Voor de Leeuwarder Courant maakte ik elke dinsdag een keuze uit het grote aanbod. Op 14 oktober was dat het Black.Light Project, te zien in het Fries Museum.

Het optreden van Charles Taylor leidde tijdens de burgeroorlogen in Sierra Leone (1989-1996 en 1999-2003) en Liberia (1991-2002), en ook in omringende landen, tot onmenselijk lijden. Honderdduizenden mensen vonden de dood, vaak teruggevonden in massagraven, en miljoenen burgers sloegen op de vlucht.

Tien jaar lang reisden de Portugese journalist Pedro Rosa Mendes en de Duitse fotograaf Wolf Böwig door West-Afrika om verslag te doen van deze oorlogen. Hun reportages werden wereldwijd in kranten en tijdschriften gepubliceerd en in 2007 genomineerd voor de Pulitzer Prize.

In de vele jaren van hun samenwerking vroegen Mendes en Böwig zich af hoe ze het onbegrijpelijke en het onvoorstelbare in woord en beeld moesten presenteren. Was het wel mogelijk om de ineenstorting van alles wat menselijk is te documenteren en tegelijkertijd de waardigheid van de slachtoffers te herstellen?

Ze nodigden illustratoren en kunstenaars uit op een stripfestival in Duitsland, waar ze ooggetuigen ontmoetten. Zij werkten gezamenlijk aan een samenvoeging van reportages, illustraties, fotografie en tekst. Böwig: ,,Voor bekende striptekenaars als Georg Pratt was het de eerste keer dat ze zich met non-fictie bezighielden.''

Dit Black.Light Project wil een internationale dialoog op gang brengen, die (veel) verder gaat dan traditionele oorlogsverslaggeving. De verschillende elementen vallen samen tot één geheel, een nieuw medium. Na exposities in Europa, Afrika en de Verenigde Staten zullen vijftien verhalen worden gebundeld in een ingenieus boek, dat per hoofdstuk uit te vouwen valt.

In het Fries Museum is over één muur een van de verhalen te zien, dat over de Prince of the death. Het gaat over Morie uit Sierra Leone, de enige overlevende uit een dorp met duizend inwoners dat in één dag werd uitgemoord.

De 'strip' gaat gepaard met een animatie, die door tekst en muziek nog meer indruk maakt. ,,Het gevaar bestaat dat je in de afgrond valt, als je zo dicht langs de rand werkt'', zegt een duistere stem. Doelend op de gruwelen die fotograaf Böwig heeft vastgelegd. Maar Böwig heeft met zijn kompanen een indringende manier gevonden om die afgrond voelbaar te maken, en zelf een stap terug te doen van de rand.

Permanente tentenkampen

(foto Withit Chanthamarit)

Tot en met 26 oktober is op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. Voor de Leeuwarder Courant maak ik elke dinsdag een keuze uit het grote aanbod. Op 7 oktober was dat Transplantation van Withit Chanthamarit, te zien in het Fries Museum.

Sommige fotografen reizen de hele wereld over, om te laten zien wat er in andere landen gebeurt. Ze bieden de thuisblijvers een blik over de grens. Anderen blijven dichtbij huis, maar weten met hun camera dat te registreren wat over de grens interessant wordt gevonden. Withit Chanthamarit is een van hen.

Geboren en getogen in de Thaise hoofdstad Bangkok weet Chanthamarit niet beter of er zijn om de haverklap politieke protesten die de stad lamleggen. Soms staan de doelen van de demonstranten ver van hem af en begrijpt hij hun beweegredenen maar nauwelijks. Maar een jaar of tien geleden begon hij zich te verdiepen in het fenomeen en de zich steeds herhalende volgorde van gebeurtenissen, schrijft hij bij zijn serie Transplantation.

In deze serie legt Chanthamarit de actievoerders vast, terwijl ze parken, wegen, bruggen, overheidsgebouwen en zelfs militaire bunkers bezetten. Het straatbeeld van tentjes, barricades en puin zou volgens hem door de huidige politieke onrust wel eens een alledaags beeld kunnen worden, de komende decennia.

Congolezen welkom in Finland

(foto Laura Böök)

Tot en met 26 oktober is op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. De Leeuwarder Courant maakt elke dinsdag een keuze uit het grote aanbod. Voor dinsdag 16 september koos ik Walking on rivers van Laura Böök, te zien in het Fries Museum.

In het dorpje Pudasjärvi in het noorden van Finland wonen meer rendieren dan mensen. Jongeren trekken er weg om elders te studeren en werken. De bevolking kromp van 15.000 in de jaren zeventig tot 8500 nu. Van de overgebleven bewoners zijn er veel ouder dan zestig.

Om deze krimp een halt toe te roepen, hebben alle lokale politieke partijen gezamenlijk een bijzondere beslissing genomen. Ze streven ernaar dat in 2018 10 procent van de bevolking bestaat uit immigranten. Sinds het voorjaar van 2012 zijn er zo’n tien gezinnen komen wonen uit de Democratische Republiek Congo (DRC), die al meer dan vijftien jaar in vluchtelingenkampen verbleven.

Fotograaf Laura Böök kwam met hen in contact, toen ze een opdracht kreeg van de krant waarvoor ze werkt. ,,Ik wilde ook mijn eigen land beter leren kennen.’’ Pudasjärvi ligt tien uur treinen en een uur met de bus van Helsinki. ,,Dit is echt de rand van Europa.’’ Eerst richtte ze zich vooral op jongeren. ,,Maar die passen zich heel makkelijk aan.’’ 

Het laatste jaar concentreerde ze zich op een familie uit Brazzaville in de Republiek Congo, buurland van DRC. ,,Zij krijgen nu de kans zich hier permanent te vestigen.’’ De vader van het gezin was fotograaf. ,,Ik heb een boek samengesteld met zijn (familie)foto’s en mijn beelden.’’

Böök is vooral getroffen door de open houding van de Finnen. Ze betrekken hun nieuwe dorpsgenoten bij hun kerk, waar veel wordt gezongen. ,,Af en toe in het Frans en soms zelfs in het Swahili, tegenwoordig.’’ De familie uit Brazzaville is goed bevriend geraakt met de buren, die hen bijvoorbeeld meenemen te vissen.

In harmonie met de natuur

(foto Zia Zeff)

Tot en met 26 oktober is op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. De Leeuwarder Courant maakt elke dinsdag een keuze uit het grote aanbod. Op 30 september koos ik One with Pachamama, a Rainbow Gathering Journey van Zia Zeff, te zien in winkelcentrum Zaailand.

Binnen haar thema van dit jaar Ocean of possibilities heeft Fotomanifestatie Noorderlicht een onderverdeling gemaakt. Onder de noemer Call of the wild laat zij werk zien van fotografen die uit eigen ervaring putten, als het gaat om het leven in alternatieve samenlevingsverbanden. Ze volgen de roep om te leven in de natuur.

Zia Zeff is een van hen. Sinds haar prille jeugd bezocht ze met haar ouders zogeheten Rainbow Gatherings, bijeenkomst van de Rainbow Family. Wereldwijd geldt dat de deelnemers in harmonie met de natuur willen leven. Ze verwerpen geweld, de economie, en komen alleen samen in de mooiste natuurgebieden.

Zeff is niet alleen fotograaf, maar ook professioneel danser, schilder en bodypaint- en tattoeage-kunstenaar. Ze wilde haar Rainbow-familieleden kunstzinniger vastleggen dan alleen met een documentair portret. Ze vroeg hen daarom zich te laten bodypainten als het dier of de plant waarmee ze zich het meest verbonden voelen.

In winkelcentrum Zaailand hangen foto’s van Rainbow-leden, volledige gebodypaint geportretteerd, naast foto’s van soms circusachtige activiteiten in de jungle en beelden van bijeenkomsten. Samen geven ze een vrolijk en kleurrijk beeld van de Rainbow Gatherings.

Leve het communisme

(foto Jan Banning)

Tot en met 26 oktober is op verschillende plaatsen in Leeuwarden de Fotomanifestatie Noorderlicht te bekijken. De Leeuwarder Courant maakt elke dinsdag een keuze uit het grote aanbod. Op 23 september koos ik Red Twilight van Jan Banning, te zien in het Fries Museum.

Het communisme was een antwoord op onderdrukking van arbeiders, slechte werkomstandigheden en een groeiend besef van solidariteit als wapen. In de negentiende en twintigste eeuw inspireerden de communistische idealen miljoenen mensen.

Onder regimes die zich communistisch noemden, maar in de praktijk totalitair waren, legden de idealen het weer af tegen onderdrukking. De val van het IJzeren Gordijn en de sterke groei van de vrijemarktideologie in de late twintigste eeuw lijken de doodsteek voor politieke partijen die strijden voor meer sociale en economische gelijkheid.

Toch leven communistische idealen in verschillende landen voort onder kleine groepen Marxisten-Leninisten, Trotskisten en Maoîsten. Sinds 2013 legt Jan Banning de partijkantoren van deze groeperingen vast in zijn serie Red Twilight.

De serie is nog in ontwikkeling. Op 11 september liet Banning via Facebook weten dat hij op Cyprus het kantoor van de EDON (Verenigde Democratische Jeugd Organisatie) heeft gefotografeerd. Hij vertelt erbij dat de moederpartij op het eiland nog springlevend is en bij elke verkiezing ongeveer een derde van de stemmen haalt. Tussen 2008 en 2013 was de communistische partij op Cyprus de enige in een regering van een Europees land.

Banning (Almelo, 1954) studeerde sociale en economische geschiedenis in Nijmegen. Zijn studie drukt een groot stempel op zijn werk. Hij maakte naam met portretten van Indonesische vrouwen die in de oorlog als troostmeisjes waren gedwongen tot prostitutie. En met de serie Bureaucratics over regeringsfunctionarissen over de hele wereld, achter hun bureau.

Illusie

'Landschap als illusie van natuur' is het thema van fotomanifestatie Noorderlicht, die dit jaar in Friesland wordt gehouden. Niet in Leeuwarden, omdat de gebruikelijke hoofdlocatie - het Fries Museum - is gesloten wegens verhuizing. Nieuwe hoofdlocaties zijn Museum Belvédère in Oranjewoud, Museum Willem van Haren in Heerenveen en Museum Smallingerland in Drachten. Daarnaast zijn er allerlei satellietlocaties, zoals altijd. Verspreid door de hele provincie.

Ik meldde al eerder dat ik met de andere leden van de Friese Camera meedoe aan het satellietprogramma. We exposeren bij INART in Lemmer met ons eigen thema. Maar deze week is de laatste gelegenheid om in te leveren voor de hoofdexpositie, en opeens schoot me dit beeld te binnen. Een foto die ik een paar jaar geleden maakte bij het uitlaten van de hond. Heel prozaïsch.

Maar ook een foto die de fantasie prikkelt. Terwijl het oog zich inspant om te zien wat zich in nevelen hult, weet het brein al dat er niets te zien is. Of misschien toch, daar vlak boven het gras?

Verstilling verstoord

Fotograaf Tryntsje Nauta heeft een serie portretten gemaakt van studenten aan het Willem Barentsz Instituut op Terschelling. Wekenlang leefde ze onder de jongeren aan deze zeevaartschool. Er zitten vooral jongens op, maar ook een handvol meisjes waagt zich aan deze opleiding. 'Ik ken geen enkele zeevrouw die niet met een collega de liefde heeft bedreven', zingt Meindert Talma over deze vrouwen.

Nauta vroeg hem liedjes te componeren bij haar beelden. Talma koos ervoor een eigen bundel te maken, die gaat over de veranderingen in de zeevaart. Hij schreef vooral eigen teksten, maar maakte ook gebruik van een gedicht van Albertina Soepboer en een gedicht van Rodhan Al Galidi. Bovendien 'ripte' hij - zoals hij zelf in de verantwoording vermeldt - stukjes uit interviews met de oude Amsterdamse zeeman Evert Hoedemaker. Deze komen uit een OVT-radiodocumentaire van de VPRO.

De wat nasale stem van Meindert, de verstilde portretten... ze doen denken aan een stilte voor de storm. Het echte leven moet nog beginnen. Aan de andere kant is het al in lijn met het leven op zee, dat stil en eenzaam kan zijn. Vaak heeft een Nederlandse officier slechts een kleine en compleet buitenlandse bemanning aan boord. Qua sfeer passen muziek en beelden bij elkaar.

De portretten van de zeelieden in opleiding, afgewisseld met hun uitzicht op zee en de teksten van Meinderts liederen zijn in 'De zee roept' echter op verschillende paginagroottes gedrukt. Daardoor zie je soms al een arm of een kruin van de ene, achter of boven de kleiner afgedrukte foto's of teksten uit. Ik kon niet ontdekken waarom de een kleiner en de ander groter gedrukt is, al zou het negatiefformaat leidend kunnen zijn geweest. Maar dat klopt dan weer niet overal. Deze vormgeving (door Jelle Post) leidde een beetje af van die verstilling en dat vind ik jammer.

De portretten zijn nog tot en met 4 september te zien in het Fries Museum (di /m zo, 11-17 u).

World Press Photo

(foto Pietro Masturzo)
De winnaar van World Press Photo 2010 is de Italiaan Pietro Masturzo, die een serie maakte over mensen in Teheran die 's nachts op de daken hun protest uitroepen tegen de omstreden verkiezing van Mahmoud Achmedinejad tot president van Iran. Deze en de andere prijswinnende foto's hangen tot en met 3 augustus in Post-Plaza in Leeuwarden.

Dat Masturzo won werd in februari bekend. Ook Kees van de Veen van het Dagblad van het Noorden viel in de prijzen in de categorie 'Arts and entertainment'. Het is voor het eerst sinds tien jaar dat de expositie weer te zien is in de Friese hoofdstad en dat is te danken aan ondernemer Jan Boomsma, die het als een mooie publiekstrekker zag. Het klinkt wereldlijk en wonderlijk dat Leeuwarden in de kalender van de reizende expositie zit ingeklemd tussen Santiago in Chili en Sint Petersburg, Rusland.

Is dit iets om trots op te zijn? Ach, het is een kwestie van een telefoontje en de nodige financiering. Om de expositie zijn andere evenementen georganiseerd, zoals een fotowedstrijd voor amateurs die hun nieuwsfoto's konden insturen. Bianca Domhof won met een beeld van koeien in de wei, terwijl op de achtergrond een rij rode tractors passeert tijdens - waarschijnlijk - een elfstedentocht.

Het is vooral jammer dat deze activiteiten niet samenvallen met de manifestatie Noorderlicht, die wereldwijd in de top 5 van fotofestivals staat. Vernieuwend, spraakmakend en gezaghebbend. Foto Leeuwarden valt wel samen met de expositie van de Vlaamse fotograaf Stephan Vanfleteren in het Fries Museum. De Leeuwarder fotograaf Laurens Aaij exposeert in de bibliotheek - als een soort 'antwoord' op 'Flakkelân' - zijn indrukken van België. Die link is in elk geval wel gelegd.