Riedsel

(foto Jannie Regnerus)

It Riedsel heet de documentaire die Pieter Verhoeff maakte over multitalent Jannie Regnerus. Ze schrijft, fotografeert en schildert. Allerlei incidenten, anekdotes en observaties dienen als basis voor schetsen, die weer kunnen uitmonden in foto's en filmpjes. Haar schilderijen zijn steeds abstracter geworden, zo blijkt in de documentaire.

Eerst schilderde ze nog een soort boerderijsilhouetten die als wolken in de lucht dreven, maar die veranderden langzaam naar andersoortige patronen en lijnen. Een reis naar Japan laat ook duidelijke invloeden gelden.

Het landschap van het Bildt speelt een belangrijke rol in Regnerus' werk. Al op jonge leeftijd wist ze dat ze er haar vleugels niet uit kon slaan, maar ze heeft het licht en de lijnen zo uitvoerig bestudeerd dat ze er van alles mee kan. Soms voegt ze er iets aan toe, zoals een roze lotusbloem of blauwe BIC-pennen en weet daarmee vervreemding op te wekken. Op een strak fietspad tussen de akkers door schrijft ze een tekst - het raadsel (it riedsel) - zonder dat de lezer dit volledig te zien krijgt.

Verhoeff gebruikt de Frans Bromet-methode, filmen en interviewen tegelijk. Het staat een goed gesprek wat in de weg. Het geluid heeft de kwaliteit van een homevideo en dat leidt af. Jammer, want Regnerus heeft wel wat te vertellen, zeker in haar geschreven teksten kan ze haar gevoelens goed tot uitdrukking brengen. Sprekend lijkt haar dit lastiger te vallen, maar misschien heeft dat met de situatie te maken, waarbij haar gesprekspartner schuil gaat achter een camera.

It Riedsel werd eerder uitgezonden bij het Noordelijk Film Festival en vandaag via Nederland 2 (Omrop Fryslân).

Daklozenkrant 2

(foto Marijke van Ruiten)

Het wordt spannend. Vormgever Jelle Post heeft mijn materiaal nu in bezit, bedoeld voor de 'daklozenkrant' die Marijke van Ruiten en ik maken. Marijke heeft haar beelden geschoten, maar is nog niet uitgekeken op de Terp. De komende weken gaat het erom spannen... Of we nog sponsors vinden, of alles op tijd klaar zal zijn en allereerst of Jelle met iets moois komt.

Gisteravond hadden we werkoverleg in Veenwouden. Hoe willen we onze foto's presenteren? Geen praatje bij een plaatje, maar mensen aan het kijken zetten. Hoe willen we onze krant promoten? Niet uitdelen op de Nieuwestad met een bekende Leeuwarder, maar bij verschillende specifieke doelgroepen op het bureau leggen. Bij kamerleden misschien, als het regeerakkoord bekend is. In elk geval proberen we de media te interesseren, die zondag 5 september voor de opening van Noorderlicht in de stad zijn.

Marijke stelde voor om gesigneerde exemplaren met extra print te verkopen om nog wat extra geld te verdienen. Goed plan, alleen moeten we dan bedenken hoe en waar. Internet is geduldig, dus het zal waarschijnlijk via die route gaan. Verder kwamen we er niet helemaal uit of ze nu wel of niet de foto's moet gebruiken die ze gemaakt heeft door de zoeker van haar middenformaat camera. Je ziet er het scherpstelrondje en het raster op. Dat kan afleiden, afstand scheppen en de kijker het gevoel geven naar 'aapjes te kijken'. Aan de andere kant laat het de rol van de fotograaf zien, en zet het aan tot nadenken.

All will be revealed soon.

Open Stal

(foto's Bert Verhoeff)

Open Stal is een kunstroute door Oldeberkoop. In het hele dorp zijn schuurtjes en stallen, galeries en tuinen beschikbaar gesteld om kunstenaars een podium te bieden. Vrijwilligers bemannen de kiosk voor de verkoop van kaartjes en catalogi, wat het geheel een vriendelijke uitstraling geeft.

Zondag wilde ik er vooral een kijkje nemen om te zien wat verschillende fotografen hadden ingebracht. In de Doorreed achter Gasterij 't Wapen hingen foto's van Patricia van de Camp. Lieve meisjes in roze jurkjes, maar niet verrassend. Hein de Graaf liet foto's drijven in de grote vijver van Molenbosch, het bosje achter Hotel Lunia. Weer en water hadden zo hun effect op de beelden en dat maakte het wel bijzonder. Maar hij had extra kunnen bijdragen aan de vervreemding als hij de portretten had gemaakt van de vrouwen met hun hoofd in het water, zodat het haar al uitwaaierde zoals het dan kan doen.

Heel vaag zag je foto's terug in de schilderijen van Dominique Ampe, die in allerlei lagen scènes uitbeeldde, waarin foto's een bescheiden rol spelen. Zijn ze er gevonden? Hadden de mensen erop iets met de ruimte te maken? Kunst die vragen oproept.

Wie ook iets opriepen waren Janna Bathoorn en Onur Kilinçci. Zij fotografeerden Nederlanders tegen de achtergrond van een landschap of stad in het Midden-Oosten. De geportretteerden kozen zelf een hoofddeksel zoals een hoofddoek of een pet. Opvallend hoe sommige mensen er geheel ontheemd uitzagen, en anderen thuis leken te horen in die andere wereld. In de briefjes met commentaar veel lof en het woord 'kopvoddentaks'.

Bert Verhoeff daarentegen beantwoordt vragen met zijn foto's van vrouwen uit Spakenburg. Kunnen ze met hun klederdracht bowlen of internetten? Ja, want traditioneel is niet hetzelfde als ouderwets. De vrouwen die nog klederdracht dragen doen dit uit overtuiging, maar zijn ook moderne vrouwen. Opvallend was het verschil in uitstraling tussen de vrouw met en zonder dracht. Hannes Walrafen (nu blind, maar vroeger fotograaf) interviewde de vrouwen over vroeger. Gesprekjes die te horen zijn via ouderwetse telefoons met draaischijf. Ik heb het bijbehorende boekje 'Kuiven en kraplappen' gekocht, omdat het zo'n mooi compact project betrof. Een voorbeeld.

Tot slot wil ik een lans breken voor Kunstruimte Hiemstra. Hier exposeren vier kunstenaars die werk maken dat heel mooi bij elkaar past. Kleine bronzen beeldjes van Betty Paanakker en tekeningen van Tobias Böhm, die foto's lijkt na te tekenen. Een soort kistjes van Peter Hiemstra met daarin tegels waarop foto's zijn 'getransformeerd' en schilderijen van Annelies Middel die oud beeldmateriaal gebruikt namelijk om na te schilderen op oud materiaal als hout en scherven. Werk om hebberig van te worden.

HSDL

Nee, Leeuwarden krijgt geen metro en ook geen hogesnelheidslijn. HSDL staat voor Het Schip De Lading en het is het project van stadskunstenaar Marten Winters. Deze week belde hij me op om te vragen of ik een bijdrage (in de vorm van een foto) wil leveren aan zijn schip van papier maché. Op de foto moet iets staan dat voor mij 'waarde' vertegenwoordigd. En ik moet erbij vertellen wat dat dan is.

Meteen toen hij me de vraag stelde schoot me bovenstaande foto te binnen. Niet omdat er een kind op staat. Natuurlijk, veel mensen vinden hun kinderen het meest waardevol en dat is prima. Maar ik heb geen kinderen en deze foto vertegenwoordigt voor mij dus iets anders, namelijk het plezier dat je kunt hebben in spel. Een eenvoudig spel met een paar ballen. Geen elektronica, niet iets met veel geluid en poeha.

Het gaat bovendien niet alleen om plezier, maar ook om kunde. Dat een mens, een kind of volwassene, kan genieten (en profiteren) van een vaardigheid. Niet om zo nodig beter te zijn dan anderen, niet vanwege de prestatie en al helemaal niet omdat het moet.

Maar of het nu jongleren is of hard rennen, sommen maken of een boek schrijven, een schuurtje timmeren of een koek bakken, het feit dat je iets kunt, dat je iets goed kunt, geeft enorm veel voldoening. En ik gun iedereen een vaardigheid. Eén om trots op te zijn, één waar je eigenwaarde aan ontleent. Dat heeft voor mij waarde.

Daklozenkrant

Nog een paar weken, dan begint in Leeuwarden de fotomanifestatie Noorderlicht. Op twee plaatsen exposeer ik met foto's (het Natuurmuseum Fryslân en croissanterie Vittorio), en daarnaast verschijnen er foto's van me in een eenmalige krant.

Het idee voor deze krant is afkomstig van Marijke van Ruiten, die ik leerde kennen toen ze de Leeuwarder Courant benaderde met haar reportage over het asielzoekerscentrum in Dokkum. Binnenkort maakt ze foto's van De Terp in Leeuwarden, een gebouw dat ook moet sluiten. De laatste bewoners en het pand zijn haar onderwerp.

Nu hebben we het plan om een gezamenlijke uitgave te maken. Ik fotografeer voetballers die het afgelopen seizoen meededen aan de Dutch Homeless Cup. De winnaar van de landelijke competitie mag naar het wereldkampioenschap, dat dit jaar in Rio de Janeiro wordt gehouden. Noch het team van Zienn, noch dat van het Leger des Heils schopte het zover.

Het idee voor deze serie kwam via een andere fotograaf tot stand, Meike Seele. We volgden vorig jaar allebei de Noorderlicht-masterclass van Stuart Franklin en hielden sindsdien contact. Deze Duitse woont en werkt in Zwitserland en was daar afgelopen jaar een soort vaste fotograaf van de landelijke homeless competitie. We maakten plannen voor een gezamenlijke expositie, maar omdat Meike heel druk is met een fotografie-opleiding kwam haar bijdrage in het gedrang. Overigens houdt zij een leuke weblog bij over haar studie.

De komende week moeten Marijke en ik er even hard aan trekken om de financiering voor het project rond te krijgen. We hebben al een paar toezeggingen binnen, maar daar moet wat bij om de begroting sluitend te krijgen.

Rob Hornstra

Een man met een missie, Rob Hornstra. Hij had een vooruitziende blik toen hij na zijn afstuderen in Rusland ging kijken. Na zijn boek '101 Billionaires' bedachten hij een schrijver/filmmaker Arnold van Bruggen dat het interessant zou zijn de veranderingen in Sochi te volgen. Zijn Sochi Project neemt steeds omvangrijker vormen aan, nu het via Facebook en een weblog te volgen is.

Sochi is het toneel van de Winterspelen in 2014 en dus moet daar van alles gebeuren. Maar deze stad in de Kaukasus ligt op de grens van Georgië en Abchazië, met vlakbij de verarmde deelrepublieken Tsjetsjenië, Tsjerkessië en Noord-Ossetië. De oorlog tussen Georgië en Abchazië heeft zijn sporen nagelaten en de komst van hotels, moderne infrastructuur en duizend prefab-huizen voor de arbeiders die dat allemaal gaan bouwen, zullen het aanzien van de streek ingrijpend veranderen.

'Slow journalism' noemt Hornstra het op zijn site. In vijf jaar proberen ze er twee keer per jaar een maand rond te trekken om de veranderingen vast te leggen, mensen te volgen die voor de nieuwbouw hun huizen uit moeten, datgene te registreren dat er straks niet meer is. Een loflijk en kostbaar streven, dat hij financiert door de verkoop van foto's via een galerie, fondsen en partnerships, publicaties en 'community funding'. Iedereen kan een steentje bijdragen en de teller loopt.

Gisteren en vandaag (23/24 juli) was hij in Leeuwarden te gast bij Foto Leeuwarden. Hij hield een lezing en een masterclass. Zestien belangstellenden lieten zich overspoelen met informatie over dit project, over het samenstellen van een publicatie (boek of krant) en over zijn werkwijze als fotograaf. Hij voorzag portfolio's van commentaar en ging in op allerlei vragen. Maar vooral pleitte hij voor documentaire fotografie.

En je kunt van zijn foto's zeggen wat je wilt, dat de portretten niet allemaal even sterk zijn, dat ze soms slordig zijn. Maar wat is het een interessante investering om een streek en verschillende mensen zo lang te volgen! Dat bleek ook uit enkele andere projecten die de revue passeerden, zoals de portretten die Tryntsje Nauta maakt van haar vader die afscheid moet nemen van zijn boerderij. Of de foto's van Marijke van Ruiten die bewoners van het asielzoekerscentrum in Dokkum fotografeerde. Het centrum - eveneens onderwerp van de reportage - is inmiddels gesloten. Maar sommige mensen volgt ze nog. Iedereen die het aandurft tijd, energie en geld te steken in dergelijke projecten verdient alle aandacht.

Niets veranderd

(foto Hanne van der Velde)
Heinz Aebi en Hanne van der Velde zijn net afgestudeerd aan de Fotoacademie in Groningen. Over hun groepsexpositie schreef ik in mei al iets. Dit tweetal heeft een ander podium gevonden voor hun foto's, namelijk boekhandel Godert Walter in de Ebbingestraat in Groningen. Een adres met herinneringen.

In 1986 organiseerden studiegenote Ytsje van der Wal en ik hier een expositie over Groniningen Fietsstad. Er was in de stad een symposium over fietsen, overal ter wereld. Groningen stond (en staat waarschijnlijk nog) tweede op de internationale lijst van steden waar het meest gefietst wordt. Alleen in Peking gebruiken meer mensen een rijwiel.

Onze tentoonstelling bestond uit oude foto's van de Grote Markt voor het verkeerscirculatieplan, historische ruimtelijke ordening, en tekeningen van fietsopstellingsplaatsen - bijvoorbeeld een OFOS, een opgeblazen fietsopstellingsstrook, als ik het me goed herinner. Nog denk ik wel eens aan die afkorting als ik zo'n strook zie, waarbij fietsers voor het stoplicht mogen wachten over de volle breedte van de rijbaan.

Destijds stond Erik in de winkel, een buitengewoon aardige, charmante en een beetje broze boekhandelaar. En hij was er nog. Even vriendelijk als toen, een tikje brozer. Opnieuw geeft hij jonge mensen een kans, een podium om te laten zien wat ze doen en kunnen. 'Weet je de weg naar boven', vroeg hij. Ik antwoordde bevestigend en legde uit waarom.

Hij zei zich onze expositie wel te herinneren. 'Mijn compagnon was destijds pas vertrokken, en die was niet zo'n voorstander van exposities', verklapte hij. Mijn gezicht herkende hij, wat niet alleen heel aardig maar ook aannemelijk is. Ik kende dat van hem immers ook. En in mijn achterhoofd heb ik altijd de uitspraak van de moeder van een vriendin, die het naar mijn idee wel bont maakte toen ze bij het zien van mijn babyfoto's zei: 'je bent niets veranderd'.