Zeven minuten

(foto Simon Roberts)

Een jaar of wat geleden zag ik zijn werk op Paris Photo. Dit jaar hangt hij in de hoofdexpositie van Noorderlicht 'Terra Cognita'. De Engelse fotograaf Simon Roberts maakt naam.

Roberts was maandagavond een van de gasten in De Donkere Kamer #12 (#DDK12). Hij studeerde 'human geography', wat zijn beeldtaal sterk beïnvloedt. In zijn foto's is het landschap niet het hoofdonderwerp, maar het speelt wel een belangrijke rol.

Zijn eerste boek heette 'Motherland' en gaat over de Sovjet-Unie. 'De USSR stortte in. We zagen destijds alleen maar foto's van afbraak, teloorgang. Ik wilde een andere kant van het land laten zien.'

Zijn tweede boek - 'We English' - gaat over Britten en hoe zij recreëren. Op de Engelse stranden, in de bergen van Yorkshire of op een golfbaan tegen de achtergrond van een elektriciteitscentrale. Steeds van afstand gefotografeerd, zonder hiërarchie in de geportretteerden.

Op dezelfde manier pakte Roberts 'The election project' aan. Je ziet David Cameron voetballen met een paar jochies op een vrijwel lege heuvel, terwijl tientallen fotografen dit 'spontane' tafereel vastleggen. Of politiemensen een stembureau bewaken door publiek op afstand te houden, omdat Nick Clegg daar zijn stem uitbrengt.

Bij elke Britse verkiezingen kiest de overheid een 'election artist'. Dit keer werd fotografie de kunstvorm en kreeg Roberts de opdracht. Hij was een jaar bezig met zijn voorbereidingen, een jaar met fotograferen en een jaar met de nabewerking, onder meer in de vorm van een boek.

In De Donkere Kamer liet hij voorbeelden zien van zijn aanpak, hij werkt met een Japanse ebbenhouten ('ruikt lekker onder het doek') platencamera vanaf het dak van zijn 'motorhome'. 'Ik reisde rond met mijn zwangere vrouw en peuter van twee. Soms stond ik bovenop en wiebelde de hele auto', vertelde hij. Zijn hoge positie geeft Roberts een neutrale positie achter de gewone fotografen. Hij kondigde zijn komst altijd aan, zodat ze niet dachten dat 'some nutcase' iets geks probeerde.

Zijn ouderwetse camera werkt niet bedreigend, merkte hij. 'Mensen denken vaak dat ik amateur ben, dat ik die camera als hobby heb.' De trage manier van werken is niet alleen een  voordeel van de platencamera, maar tegelijk een nadeel. 'Op een gegeven moment leek het alsof er steeds iets belangrijks gebeurde als ik net mijn camera had opgeruimd. Toen heb ik de 'seven minutes rule' ingevoerd: als ik denk dat ik klaar ben, wacht ik nog zeven minuten met opruimen.' Maar ja, ook dan slaat de twijfel toe. 'Dan denk je, zal ik nog zeven minuten wachten?'

Kerkentocht

(foto Heidi de Gier)

De kerkentocht langs zes Alde Fryske Tsjerken, onderdeel van het Noorderlicht 2012 programma, ging vorige week niet door. Deze week zag ik een dag of wat van tevoren een 'laatste oproep' om in te schrijven en ik meldde me aan. Gisteren reed ik met elf anderen in een klassieke bus door Friesland.

Terband, Haskerdijken, Rottevalle, Kortezwaag, Schurega en Ter Idzard... namen die al iets oproepen. De plaatselijke kerkjes zijn er fotogeniek, net als de begraafplaatsen er omheen. Maar wat binnen hing was minstens zo interessant. Grote schilderijen van Oscar Venema, waarin foto's - gemaakt door zijn vriendin Sandra de Groot - zijn verwerkt, pinholefoto's van Annagreet Hoogeland.

Maarten de Kok die wetenschappelijke installaties van een muizenonderzoek mocht fotograferen, maar dan wel na zonsondergang. Jan van der Til die ons een keuze gaf uit tientallen cahiers met kopietjes uit plantenboeken, waar we zelf ons paradijs uit mochten samenstellen. En een reportage van Dirk-Jan Visser over een project dat hij deelt met anderen: Atelier aan de Middendijk.

Maar het mooist vond ik de foto's van Heidi de Gier. Een afscheid van de Sophiapolder in vijf akten. De Sophiapolder is een klein eiland in de rivier de Noord bij Dordrecht. Hier woonde Hannie de Vos met haar drie kinderen en hun schapen. Het eiland zal deel gaan uitmaken van een zoetwatergetijdengebied - natuur voor recreanten - en de familie moet ongewild afscheid nemen.

Pijnlijk mooi en ingetogen gefotografeerd. En ook passend vormgegeven door Hans Gremmen in een bescheiden boek waarin sommige foto's al zijn 'verbleekt'. Net als de herinneringen aan deze plek en hun bewoners dat zullen doen.

Volledig negatief

(foto Rob Nypels)

Jaren geleden, onze vorige hond Glen was nog in de bloei van z'n leven, was Rob Nypels onze gastdocent bij de Fotowerkplaats van Parnas. Hij zette ons aan het denken. We moesten onze beste foto als uitgangspunt nemen en zien of we daarmee verder konden. Verder?, vonden sommigen. Als het je beste foto is, wat moet je er dan nog aan verbeteren?!

Maar ik vond het een uitdagende opdracht en wilde een bijzondere foto van Glen maken. Dagen was ik in de weer om hem te fotograferen. Steeds weer moest hij op me af komen rennen. Zijn lange witte haren wapperend in de wind, zijn oren flapperend om zijn kop.

Eindelijk was ik tevreden. Het werd niet een foto van de hond die op me af kwam, maar de hond van bovenaf gefotografeerd. Volop in een draai. Dus met vaart en onscherp. Ik was er erg blij mee en liet hem groot afdrukken: een vierkante meter levenslust. Hij hangt nog steeds thuis in de gang, als eerbetoon aan onze trouwe vriend die al weer vier jaar geleden overleed.

Nypels liet ons tijdens zijn gastcolleges ook zien waar hij destijds mee bezig was. Ik herinner me zijn foto's gemaakt in het bos bij zijn huis in Frankrijk. Bijzondere paddenstoelen en rijke kleuren, die hij in de computer manipuleerde tot het leek alsof hij ze had gegeten en er bij was gaan hallucineren. 'Ik gaf toen nog les en was inderdaad aan het experimenteren', vertelde hij gisteren tijdens de opening van zijn expositie in de Noorderlicht Galerie in Groningen.

Voor zijn werk put hij opnieuw uit de Auvergne . 'Het wilde landschap' heet zijn gedeelte. Foto's met een interessante onscherpte, waarin kleuren en vormen de sfeer bepalen. Bijna abstracte schilderijen die refereren aan een landschap, maar die je vooral uitdagen er je eigen droomwereld in te zien. 'Hier kwam geen computer aan te pas, 't is steeds het volledige negatief dat ik niet heb bewerkt', vertelde hij.

Nypels exposeert samen met Awoiska van der Molen, haar kant van hetzelfde verhaal heet 'Een zekere wildernis'. Daarover meer in een volgende blog.

Romanfoto

De prints van mijn eerste drie romanfoto's voor Tresoar hangen. Dit is de eerste die ik maakte, hij hoort bij het boek 'Abbingawâld' van Sjoerd van der Schaaf.

Het idee voor romanfoto's kwam tot stand na een gesprek met directeur Bert Looper, tijdens een lezing over Auschwitz en de manier waarop wij gedenken. Tresoar wilde iets doen met herinneringsplekken en samen wisselden we hierover van gedachten. In eerste instantie inventariseerden we plaatsen waar gebeurtenissen worden herdacht die bepalend zijn voor de Friese identiteit. Maar zou dat een leuke fotoserie opleveren?

Ik liet het wat in me omgaan en bedacht toen dat we zelf meer de regie in de hand moesten nemen. De bestaande herdenkingsplekken zijn te 'vast'. Ik wilde iets nieuws, iets meer los. Omdat Tresoar is ontstaan uit een fusie van de Provinciale en Buma-bibliotheek (PBF), het Rijksarchief in Friesland (RAF) en het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesinterum (FLMD) was een link met Friese boeken snel gelegd.

Mijn voorstel om locaties uit romans of dichtbundels te verbeelden viel in goede aarde. Nu creëer ik dus zelf 'herdenkingsplekken', maar dan voor de Friese literatuur en dichtkunst. Behalve 'Abbingawâld' heb ik tot nu toe 'Bak' van Sietse de Vries en het gedicht 'Wolken' van Tsjebbe Hettinga verbeeld.

Overigens is 'Bak' het cadeauboek tijdens de Moanne fan it Fryske boek, die vandaag begint. De eerste drie romanfoto's hangen in het kader daarvan de komende weken in Tresoar. Dit jaar maak ik er nog twee bij en volgend jaar zet ik de serie voort.

Stralend

(foto Paul den Hollander)

De fysieke werkelijkheid van de plantenwereld is voor mensen slechts ten dele direct zichtbaar. Naast de vorm die we waarnemen, worden planten omringd door een voor het blote oog onzichtbaar elektromagnetisch veld.

Paul den Hollander heeft een manier gevonden om dit veld zichtbaar gemaakt. Hij brengt de zichtbare en onzichtbare werelden samen en creëert zo een totaal nieuwe ervaring van de werkelijkheid. Bovendien slaat hij met ‘Luminous garden’ (‘Stralende tuin’) een brug tussen kunst en wetenschap.

Natuur speelde en speelt altijd een belangrijke rol in het leven van Paul den Hollander. Hij ziet de natuur als zijn leermeesteres. Zijn fotografisch werk gaat over de relatie van de mens met zijn natuurlijke omgeving, in vele verschijningsvormen. Als fotograaf reist hij veel, maar thuis in zijn tuin vindt hij altijd rust en inspiratie.

Het werk van Den Hollander is te zien tijdens Noorderlicht, op de expositie rond Museum Belvédère. Het maakt deel uit van het hoofdstuk ‘Into the unknown’.

Dit stukje schreef ik voor de Leeuwarder Courant die, zo lang fotomanifestatie Noorderlicht duurt, op dinsdag steeds een foto publiceert uit de hoofdexpositie 'Terra Cognita'.

Mooi grijs

(foto Jitske Hagens)

In galerie Steven Sterk, Gorredijk, is werk van drie exposanten te zien. Verreweg het meest mysterieus zijn de foto's van Jitske Hagens getiteld 'Liquids'. Deze bijvoorbeeld.

Dit beeld roept bij mij associaties op met Amerikaanse steden, waar je - als je speelfilms mag geloven -  veelvuldig rook uit putten op ziet stijgen. Wie heel snel langs de compositie scant met zijn ogen, zou ook kunnen denken dat het een landschap betreft van een wolkenlucht met geploegde akker. Maar de naam verraadt waar de foto is gemaakt: jitske-ny-2. New York.

Afgelopen vrijdag presenteerde Dolph Kessler in de galerie zijn boek 'De Noordzee rond'. Hij overhandigde het eerste exemplaar aan Jaap Röell, recensent hedendaagse kunst (voor onder meer het Financieel Dagblad), kunstverzamelaar en galeriehouder. Röell prees vooral de 'grijze' foto's van Hagens 'omdat die me dwingen beter te kijken'.

Haar website vertelt dat Hagens zich laat leiden door 'haar blik op het dagelijks leven en de interactie tussen de mens en omgeving'. Ze zoekt tegenstellingen: onbehagen, onzekerheid en angst versus geluk en rust; werkelijkheid of fictie, menselijke aanwezigheid versus afwezigheid.

Een andere 'grijze' foto was daar ook een voorbeeld van. Van bovenaf fotografeerde ze een stuwmeer met laaghangende mist. Een groot deel van het beeld is gevuld met wolken. Onderin staat het water tegen de steile rotsen zonder enige begroeiing. Er is geen kleur die opvalt of afleidt, voorwerpen ontbreken. En ondanks de leegte en de rust is de foto spannend.

Tulpen

(foto Ellen de Vries)

Ellen de Vries studeerde sociale geografie. Met de camera onderzoekt ze het landschap ook als een ruimtelijk wetenschapper. Ze werkt met een analoge middenformaat camera en speelt met scherpte-diepte. Zonder enscenering of beeldbewerking presenteert ze haar blik op de werkelijkheid.

In haar beelden zul je geen mensen tegenkomen, al is het menselijk ingrijpen wel zichtbaar. Bijvoorbeeld in een pad door een mangrovebos, aan getopte tulpen of in een gemaaid maïsveld.

In galerie Steven Sterk (satelliet van fotomanifestatie Noorderlicht) presenteert ze haar werk op grote cibachrome prints, waarbij de foto op een polyester basis is geprint in plaats van op papier. Het dikke doorzichtige materiaal geeft de kleurrijke beelden een extra glans. De foto's hebben door hun presentatie iets 'glamourous', al is het onderwerp dat niet altijd. Zelfs onthoofde tulpen (zoals hierboven) zijn op deze manier mooi.