Fopma en Fortuin

De afgelopen jaren heb ik dit blog niet altijd even goed bijgehouden. Heel jammer, want er is best het nodige gebeurd in die tijd dat het vermelden waard was. Niet dat mijn werk helemaal zonder publiciteit passeerde, maar ik gebruikte vooral andere kanalen. Met mijn goede voornemen in het achterhoofd wil ik toch nog even een paar dingen in herinnering brengen.

In februari 2017 schreef ik over Wytze Fopma, boekbinder uit Wier. Hij was destijds druk met het binden van het jubileumboek over de firma Fortuin Dockum BV, een boek dat ik had geschreven en waarvoor ik veel foto's had gemaakt. Dit jubileumboek verscheen in kleine kring en heeft nooit de pers gehaald, jammer genoeg. Het is namelijk een heel bijzonder boek geworden, dat niet alleen het 175-jarig bestaan van het bedrijf herdacht, maar ook het 125-jarig jubileum van Wilhelmina pepermunt.

De wens die ik in 2017 uitsprak - dat ik hoopte nog vaker met Wytze samen te werken - is intussen uitgekomen. Daarover later meer.

I'm back

Jeetje, niet te geloven dat ik al bijna een jaar geen blog meer heb geschreven. En dat terwijl er alle reden was het een en ander te delen via deze route!

Even een kleine update:
- het gaat goed met honden Hamish en Duncan;
- het boek over pepermuntfabriek Fortuin in Dokkum is prachtig geworden;
- dat geldt ook voor De Bildtse Bank, het eigenaardige vertrouwen, waarvoor ik interviews deed en foto's maakte;
- in november 2017 ben ik niet in Parijs geweest. Dus vandaar dat blogs hierover ontbraken;
- deze maand was ik wel in Antwerpen, in het FOMU. Daarover later meer.

Maar ik ben vooral zo druk met Mooie Plaatsys. Met fotograaf Baukje Venema heb ik twintig Bilkerts geportretteerd. Een vooruitblik geven we al op onze website www.mooieplaatsys.frl. Daar lees je ook op welke manier we dit project onder de aandacht brengen, en hoe we met de negentiende-eeuwse houten camera van Baukje nog meer mensen zullen vastleggen, die zich verbonden voelen met het Bildt.

We zijn nu druk met de correcte vertaling van alle Bildtse citaten en met de juiste inleidingen. Vormgever Kitty Lolkema gaat aan de slag met al onze bijdragen en maakt er een heel mooi geheel van: een cassette met vier boekjes. Daarna komen drukkerij Van Leer en De Jong en boekbinder Wytze Fopma in het spier.

Belangstelling? Meld je alvast aan voor onze mailinglijst, of bestel dit boek via www.mooieplaatsys.frl.

Vakman

Boekbinder Wytze Fopma uit Wier figureerde in de eerste aflevering van onze serie Handwerk, over bevlogen ambachtslieden in het culurele veld. In relatief korte tijd heeft hij een naam opgebouwd als een vakman, die geen uitdaging uit de weg gaat. Hij was verantwoordelijk voor de bijzondere kaft van mijn jubileumboek over pepermuntfabriek Fortuin Dockum bv. En in de toekomst hoop ik nog vaker met hem samen te werken.

Voor de Leeuwarder Courant schreef ik het volgende over hem:

Sinds 1999 werkt Wytze Fopma in de grafische sector. Als zeefdrukker, in de offset-drukkerij en bij Multicopy. Daar schopte hij het tot aanstormend verkooptalent van het jaar. Toch was hij ontevreden met wat hij maakte, wetend wat mogelijk is. 'Zo ontdekte ik de wereld van de bijzondere grafische producties.'

Op de crematie van zijn pake in 2006 raakte hij aan de praat met een man die vroeger van alles met hem had beleefd. 'Hij had bij mijn opa ondergedoken gezeten, was verraden, opgepakt en gevlucht... Hij had zijn verhaal al een paar keer opgeschreven en ik wilde dat verhaal vorm geven.'

Zonder kennis van boekbinden begon hij een zoektocht. Hij zag op internet een set messing letters te koop staan, belde de aanbieder in Doetinchem en eenmaal daar, kocht hij er ook een pers bij. 'Toen kon ik een boekband bedrukken, maar ik wist nog niet hoe.'

De Doetinchemer bracht hem in contact met een vriend in Dodewaard, die in 1998 het roer om had gegooid en van het ene op het andere moment een boekbinderij had overgenomen. 'Die was net zo begonnen als ik.' Via deze contacten en stages wist Fopma machines en kennis te verwerven. Wat soms lastig genoeg is, want de klassieke boekbinder verdwijnt.

In 2009 verbouwde hij zijn huis in Wier, creëerde plek voor de apparaten waarop hij zijn eerste boekcassettes en bijzondere uitgaven maakte. In 2014 waagde hij de sprong in het diepe. Hij nam ontslag. 'De eerste paar maanden heb ik met veel mensen gesproken, maar ik had geen omzet.' Kennelijk had hij toch goede dingen gezegd, want na die eerste weken begon het te lopen en sindsdien 'heb ik het alleen maar druk gehad'.

Vormgevers en een enkele uitgever, verzamelaars en kunstenaars weten FopmaWier te vinden. Ze stellen hem soms voor moeilijke opgaven. Zo wilde fotografe Ellen Korth een serie handgebonden katernen in een cassette, waarbij de pagina's van elk katern steeds kleiner worden. Een grote en een iets kleinere pagina liggen tegenover elkaar, terwijl de foto's wel exact overlopen. 'Ik heb 's nachts uitgedacht hoe ik dat moest doen.'

Ook het jubileumboek van pepermuntfabrikant Fortuin Dockum – voorzien van boekband met diepliggende afdrukjes van het Wilhelmina-'kopje' - vroeg precisie en deskundigheid. Maar het meest bijzondere boek is dat met een groot omslag van drie lagen pulp. 'Mei de pers kreeg ik het vocht er wel uit, maar voor de laatste tien procent hebben we het afgebakken in de oven.' Dit boek bedacht hij met bakker Joop van der Veen uit Franeker die onlangs plotseling overleed. Al blijft het op de plank liggen, het is daarom dat Fopma deze eenmalige vingeroefening koestert.