Luchten

(foto Jean Luc Tartarin)

Er was een tijdje een reclame op televisie (en radio) waarin een toiletjuffrouw razend populair was bij haar klanten. Volgens haar kwam het door de verfrisser die ze gebruikte. 'Heptie thuis niet, zulleke lekkere luchte', was haar uitleg (plat Haags, plat Amsterdams... dat weet ik niet meer).

In Maison européenne de la Photographie is tot 13 januari een expositie te zien met werk van Jean Luc Tartarin. Bij het zien van een deel van zijn foto's kwam meteen dat 'lekkere luchte' in me op. Zwaar aangezette wolkenpartijen met overdadige kleuren. Maar ook van paarden in het avondlicht, een vreemd felgroene brandnetel en een maan tegen een bewolkte nachthemel.

De beelden hingen in de kelderverdieping, in donkere ruimtes met mooie belichting. Het was alsof er licht uit naar voren kwam, bij sommige. In sfeer droeg dat bij aan wat je bij de foto's voelde. Ze riepen het gevoel op van een omgeving waarin je je als mens heel klein kunt voelen, en onbetekenend. De natuur doet toch wat zij wil.

Moe paard

(foto Charlotte Dumas)

Onlangs vertelde iemand me over haar ervaringen bij een workshop waarbij ze met paarden had 'gespiegeld'. Bij de kennismaking met het eerste paard had ze vrij snel contact weten te leggen. Het dier reageerde makkelijk en wilde wel met haar meelopen.

Het tweede paard waarmee ze een opdracht moest doen, was niet zo gewillig. Ze aaide hem, sprak hem even ernstig toe maar hij wilde niet mee. 'Dit gaat niet werken', was haar conclusie. 'Heb je er alles aan gedaan?', vroeg de cursusleider. 'Ik vind van wel', vond mijn kennis. 'Ik denk het niet', kreeg ze als weerwoord.

Ze kreeg genadeloos de spiegel voorgehouden. Haar doortastende manier van werken, haar voortvarendheid, sloeg niet aan bij dit tweede paard. Ze moest voorzichtiger en rustiger te werk gaan, met meer geduld en uitleg. Toen ze het opnieuw probeerde, lukte het wel het dier te overtuigen. 'Daar heb ik veel van geleerd', zei ze na afloop. 'Soms moet ik me meer in mijn klanten verplaatsen en niet - met mijn kennis - denken dat iedereen weet waar ik heen wil.'

Ik dacht meteen aan dit verhaal toen ik in het Institut Neerlandais (tijdens Paris Photo) het verhaal van Charlotte Dumas hoorde over de paarden van Arlington National Cemetery. Die zijn hele dagen in de weer, doen acht begrafenissen op een dag op deze militaire begraafplaats.

Terugkerend thema in het werk van Dumas is de band tussen mens en dier. En die band is heel sterk tussen mens en paard. Ze fotografeerde en filmde de dieren 's avonds, als ze slapen of nog net niet. Na zo'n lange dag hebben ze veel moeten verwerken. Behalve lichamelijk moet hen dat ook emotioneel uitputten. Dat zie je niet alleen, je voelt het vooral. Deze paarden zijn moe.